ව්යාපෘති කියූ සැණින් අපේ සිහියට නැඟෙන්නේ සංවර්ධන ව්යාපෘතියක්, මෘදුකාංග සම්බන්ධ යමක් හෝ ඉංජිනේරු විද්යාවේ ප්රායෝගික භාවිතය සම්බන්ධ යමක් ලෙසය. එහෙත්, එදිනෙදා ජන ජීවිතය පවත්වා ගැනීමට අප නොසිතන ඉසවුවලද ව්යපෘති ක්රියාත්මක වේ. අනෙක් අතට, ජීවිතය යනුමද සංකීර්ණ ව්යාපෘතියකි. එහි කළමනාකරණය හුදෙක් තාක්ෂණික මෙවලම්වලින් ඔබ්බට ගිය, මානුෂීය ගනුදෙනුවකි.
මම බොහෝ විට ගල්, වැලි, යකඩ සහ කොම්පියුටර් තිර අතර ජීවත් වන්නෙක්මි. ඒ අතරම ඒ ද්රව්ය අතරින් සිහින ගොඩනඟන මිනිසුන් සිය ගණනක් සමඟද මගේ ජීවිතය ගලා යයි. එහෙත් මේ සියලු දෙනා තුළ සැඟවී ඇති සෞන්දර්යය සොයා යෑමටද මම වෙහෙසෙමි. ඉංජිනේරු විද්යාව යනු ගණිතමය සූත්ර සහ සටහන්වලට පමණක් සීමා වූ ක්ෂේත්රයක් නොවිය යුතු බව සිතන සහෘදයන් මට නොඅඩුව මුණගැසී තිබේ. එය මිනිස් ආත්මයේ නිර්මාණශීලිත්වය සහ ගොඩනැඟීමේ අරමුණ එකට මුසු වූ සජීව භාෂාවකි.
මීට තිස් වසරකට පමණ පෙර කොළඹ සිට සතිඅන්ත නිවාඩුවකට හෝ අවුරුදු නිවාඩුවකට ගමට යන්නට නොසෑහෙන වාර ගණනක් පිටකොටුව ලංගම බස් නැවතුමට එන්නට සිදුව තිබේ. සමහර විට ලංගම නැවතුමේ බස් නැති විට පෞද්ගලික නවතුමටද යළි ලංගම නවතුමටද එකෙළ මෙකෙළ වෙමින් සිට, ලංගම නැවතුමේ රැය පුරා නිදි වරන්නටද සිදුව තිබේ. මේ දැනුණු අපහසුව, බස් එන වේලාවක් සහසුද්දෙම්ම දැන ගැනීමට නැති වීම, අවම සනීපාරක්ෂක පහසුකම, ආරක්ෂාව පිළිබඳ ප්රශ්න නිසා අප බොහෝ දෙනකුට මේ ගමන ඒ කාලයේ අප්රසන්නම මතක ලෙස ඉතිරි කර තිබේ. ඒ මදිවට බස් රථ තේ බොන්නට නතර කරන කඩද මගී සේවාව තුට්ටුවකට නොසලකන නරකාදි බඳු විය. මේ, අවුරුදු තිහ-හතළිහකට කලින් කතාවක් මුත්, මේ අංශයේ සැලකිය යුතු දියුණුවක් ශ්රී ලංකාවේදී අප මේ වන තුරු ලබා නැති සෙයකි.
මේ දිනවල ලෝකයේ බොහෝ රටවලදී මෙන්ම ශ්රී ලංකාවේදීත් කතාබහ කරන දෙයක් වන්නේ ඉන්ධන ගබඩා කර තබා ගැනීමේ හැකියාවයි. අපට තව තවත් ගබඩා පහසුකම් අවශ්ය බව කියවේ. දෙවැනි ලෝක යුද්ධයටත් පෙර ත්රිකුණාමලයේ ඉදි වූ තෙල් ටැංකි අනූ ගණන ගැනද කතාබහ මතු වෙයි. මේ උණුසුම මැද මට හිතුණේ යෝධ තෙල් ටැංකි ඉදි කිරීමේ පසුබිම ගැන කතා කරන්නය.
ලෝකය වෙනස් වන්නේ අප බලාපොරොත්තු වනවාටත් වඩා වේගයෙනි. ඊයේ දක්වා අප අතට පත් වූ මුද්රිත පොතක් යනු හුදෙක් අකුරු සහ රූප සහිත කඩදාසි එකතුවක් පමණි. එහෙත් අද, තාක්ෂණයේ අලුත් පියවරත් සමඟ, ඒ නිහඬ පිටුවලට පවා පාඨකයා සමඟ ‘සංවාදයක’ යෙදීමට හැකියාව ලැබී ඇත. මෙය හුදෙක් කියවීමක් නොව, අත්දැකීමකි.
ඉංග්රීසි ඕඩය තරණය කළෙමිතිහාසය යනු නිරන්තරයෙන්ම අලුත් වන පිටුවකි. ඇතැම් විට සොබාදහම විසින් වෙන් කරන ලද භූමිය, මිනිස් බුද්ධිය විසින් යළි යා කරනු ලබයි. බ්රිතාන්යය සහ ප්රංසය අතර පිහිටි ඉංග්රීසි ඕඩය (English Channel) යනු මේ සනාතන දහම ලොවට කියාපාන ජීවමාන සාක්ෂියකි. සියවස් ගණනාවක් පුරා රළු රළ පෙළින් සහ ගුප්ත මීදුමෙන් වැසුණු මේ මහා දියකඳ, යුරෝපයේ දේශපාලන හා යුද ඉතිහාසයේ නොමැකෙන සංකේතයකි.
පසුගිය සතියේ සිළුමිණට ලියූ රූස්ස ගොඩනැඟිලිවල පැනල හා සිලිකෝන් මුද්රා ගැන කළ කතාබහෙන් පසු, ඒ සම්බන්ධ මතක අවදි කළ ඉදිකිරීම් අංශයට සම්බන්ධ වී සිටි කිහිප දෙනෙක්ම සිලිකා, සිලිකන් හා සිලිකොන් යනාදිය අපේ එදිනෙදා ජිවිතයට කෙතරම් සම්බන්ධ දැයි සිහිපත් කළෝය. ඉන් එක් මිතුරෙක් එවකට සේවය කරමින් සිටියේ වීදුරු නිෂ්පාදන කර්මාන්ත ශාලාවකය. වීදුරුවලටත් සම්බන්ධ සිලිකන් මේ අප ඔබ සම්බන්ධ කෙරෙන සන්නිවේදන මෙවලම්වලටත් සම්බන්ධ වෙයි.
දසක කිහිපයක් තිස්සේ ඉදි වූ අහස සිඹින ගොඩනැඟිලි පෙළ අපේ අගනුවර නාගරික පෙනුම අලංකාර හා ගම්භීර කරවයි. අප රටේ උසම ගොඩනැඟිලි ඉතිහාසය දෙස හැරී බැලීමේදී, 1960 දශකයේ ඉදි වූ ‘සෙලින්කෝ මන්දිරය’ එහි ආරම්භක සලකුණ ලෙස සැලකේ. එකල මහල් 14කින් යුක්තව ඉදි වූ එය කොළඹ අහස ජය ගත් ප්රථම දැවැන්තයා විය. ඉන් පසු 1970 දශකයේදී මහජන බැංකු මූලස්ථානයත්, 80 දශකය ආරම්භයේදී ඉදි වූ ඕෂන් වීව් කුලුනත් කොළඹ අහසට අලුත් හැඩ-මාන එක් කළේය. එහෙත් මෙරට නාගරික වාස්තු විද්යාත්මක ඉතිහාසයට කැපීපෙනෙන වෙනසක් එක් කළ පළමු සංකේතය ඉදි වූයේ 1980 දශකයේ මැද භාගයේදීය. ඒ, මහල් 32කින් යුත් ලංකා බැංකු මූලස්ථානයයි.
මින් වසර කිහිපයකට පෙර ඉදි කිරීමට සැලසුම් කළ කොළඹ සැහැල්ලු දුම්රිය යනු දුම්රියක් නොවේ.’ ඔබට මෙවැන්නක් අසන්නට ලැබුණොත් මවිතයට පත් නොවේවිද? ඇත්තෙන්ම ‘දුම්රිය’ යන වචනය අප පොදුවේ ‘ට්රේන්’ හෝ ‘රේල්’ ලෙස හඳුන්වන ප්රවාහන මාධ්යයට සුදුසු නොවේ. අනෙක් අතට රේල් හා ට්රේන් යනු දෙවර්ගයකි. ගැල් පෙළක් වන් වාහනයක් ‘ට්රේන්’ වන අතර, එහි මාර්ග පද්ධතිය ‘රේල්’ වෙයි. කොළඹ සැහැල්ලු දුම්රිය ඒ අනුව දුම් දමමින් යන රියක් නොව, රේල් මඟක් ඔස්සේ මිනිසුන් සංචලනය කරන, විදුලි බලයෙන් ක්රියාත්මක වන මාධ්යයකි. මෙනයින් ගත් කල ‘මෙට්රෝ දුම්රිය’ හෝ ‘ට්රෑම් දුම්රිය’ යනුවෙන් හැඳින්වෙන වාහනද ‘මෙට්රෝ’ හෝ ‘ට්රෑම්’ ලෙස පමණක් හැඳින්වීම වඩාත් තාර්කිකය. එහෙත් දැන් අපට එම වචනවලින් ගැලවීමට නොහැකිය.
මින් මාස කිහිපයකට පෙර තුර්කියේ ඉස්තාන්බුල් නුවරට ආසන්න අධිවේගි දුම්රිය මාර්ග වැඩබිමක් බලන්න ගිය අවස්ථාවක බ්රිතාන්ය ජාතික ඉංජිනේරුවකු හාත්පස කඳුවැටි සියල්ල අරක් ගත් සුළං බල පංකා පෙන්වමින් මෙසේ කිවුවේය: “හරිත බලශක්ති අංශයේ ලොකුම විප්ලවයක් කරපු එක්සත් රාජධානියේ ගොඩබිමින් එපිට සුළං බල වැඩසටහනට 2025 දෙසැම්බර් වෙන කොට අවුරුදු විසිපහක් වෙනව. ඒ එක්කම මගී ප්රවාහන දුම්රිය ගමනාගමනය පටන් අරන් අවුරුදු දෙසීයක් වෙනව.”
